İtikadi Mezhebi

İnanç, gönülden bağlanma, kat’i kanaat, yakın. Belli bir düşüncenin, dinin ya da felsefi ekolün prensipleri inanç esasları.

Dini hükümler iki kısına ayrılır; fer’i ameli olanlar ve aslı; itikadi olanlar. İkinci kısım dini hükümler inanç esasları ile ilgilidir. Bu grup dini inanışları isimleri anlatan itikat sonraları bu inançların bütününe ad olan akaid ile eş anlamlı kullanır olmuştur. Kelimenin manası üzerine kelam ve mantık ilmi çerçevesinde çeşitli ihtilaflar mevcuttur. Ancak bu ihtilaflar aslı ilgilendiren meseleler değildir. Şu kadarının bilinmesi yeterlidir: itikat; meşhur olan manası ile akli kesin hükümdür. Bu hüküm akli olması dolayısı ile şüphe mahalli olabilir. Meşhur olmayan ikinci tarife göre; kesin veya tercih edilen akli bir hükümdür. ilme istinat eder, şüphe götürmez. Bu mana bazen yakını bilgi ile de açıklanır (bk. Tehanevi, Keşşaf, II, 952).

İtikat terimi sonraki dönemlerde akaid ile eşanlamlı kullanıldığı için bütün inanç sistemlerini ifade eder. Her ne kadar günümüzde teorik çerçeve içerisinde disiplin haline gelmiş mezhepleri anlatmak için (özellikle kelami) mezheplere atfen kullanılmaktadır. Hakikatte itikat daha geniş anlamları ihtiva eder. En geniş anlamıyla itikat; kişinin Allah, insan ve kainat hakkındaki tasavvur ve telakkilerini kapsayan, olaylara bakış tarzını etkileyen düşüncedir. İslam iman esasları bir müminin itikadı olduğu gibi Marksizm ve hümanizm de kendi mensuplarının itikadıdır (bk. iman mad.)

İslam’da kelami mezhepler Maturidilik, Eşarilik ve Selefilik itikadı mezheplerdir